Auszüge aus der Ordensregel, zusammengefasst von Abt Gerard Hörger (1659)

Transkription und Einführung: Robert Klugseder


Das Memoriale enhält eine Zusammenstellung von besonders beachtenswerten Statuten der Ordensregel von Abt Gerard Hörger, der diese erweitert und kommentiert. Die Anweisungen enthalten Verhaltensregeln und Strafen, sollte man diese missachten (u.a. Beten von Psalmen, des Ave Maria und des Rosenkranzes, Entfall der Pitanz-Speise bei besonderen Anlässen). Im Mittelpunkt stehen die Pflicht zur Teilnahme am und das korrekte Verhalten beim Gottesdienst, Regelungen für die private Kontemplation, für das Verhalten im Refektorium oder bei Arbeit und Studium. Eine Bestimmung beinhaltet zudem einen der ersten Hinweise auf die figurale (mehrstimmige) Kirchenmusik, die im Offizium und in der Konventmesse nur moderat zum Einsatz kommen soll.

Quelle: BayHStA KAAA 64 (vormals KL Aldersbach 86). Nicht eindeutig lesbare Abschnitte sind mit einem '?' gekennzeichnet.




Memoriale eorum, quae tam in Regula quam ex ipsis statutis sanctius observari debent et puniri.
Anno hominis 1659, publicatum die 18. Ianuarii

Sane sicut mihi semper visum est, turpius nihil esse quam multa statuere, et prope nihil observare, ita difficulter, ut aliquid novi statuam, inducor. Habemus etenim Sanctam Regulam Ducem et Magistram, quae ideo quotidie legitur, ut eam sequantur omnes. Habemus statata totius vitae nostrae Religiosae nornam et formam, ?dum quam quisque mores mos componere debet. Stat quisque in vocatione sua memor semper, ut digne ambulet vocatione qua vocatum se novit nota labiis coram Deo et homine, qui distinxit hac et reddere debet Terribili et ei qui auffert spiritum Principum. Relictae sunt et visitationam chartae non ut relinquantur sed observentur. Horum omnium Executores esse debent Superiores. Pastores omnes, non auditores, et Lectores tantum. Transgressiones puniendi sunt, et intactum relinquendum et nihil. Apostolus modum praescribit. Praedica, ista, argue, obsecra increpa opportune. Importune, in omni doctrina et Patientia. Et quia ea, quae sequuntur minus observari compertum est, volumus, ut deinceps strictius sanctiusque observentur. Vade.

1. Nulli liberum esto eligere sibi confessarium aut Patrem spiritualem quem quisque et quandocunque volt: sed illi semper confiteatur, qui ordinarius est, vel in huius absentia confiteatur extraordinario, vel illi quem ab Abbate impetrarit.

2. In choro sicut stamus coram Angelis iunctis psallentibus ita in conspectu horum spirituum psallere debemus spiritu psallere et mente, memores nos chori non bonum servos esse. Vade vel severissime est arguendi veniunt illi, qui sese in Superiorum praesentia simulant compositos, et in eorundem absentia se ostendunt dissolutos. Et quia non tantum ad devotionem et Religiosam gravitatem, sed insuper ad ipsius cultus divini ornatum plurimum faciunt ipsae Sacri ordinis consuetae caeremoniae ideo volunt ut hae deinceps magis ordinate ab omnibus et singulis observentur etiam hospitibus. Denique compertum est in choro libros maximi laboris, et pretii non mediocris, non tam sordide, quam crasse nimis tractari: invigilent Iuvenes ut maiori cura ac studio exponant et eosdem libros deponant. quo non facto puniendi subtractione potus, aut Bidantiae.

3. Silentiam Regulare, quod semper fuit nostri Cisterciensis ordinis gloria singularis etque hodie divinarum gratiarum scaturigo et fons indeficiens, omnino defecit qua in omni loco et tempore sine fronte, ore hiante violatur et frangitur, severius in transgressores agendum est. Qui post completorium ubi ubi. Qui in Refectorio maxime in mensa secunda, vel etiam in templo, conversatione etiam modica fregerint sedebunt ante mensam, et pro quantitate excessus tractabunt, vel subtractione solius potus, vel bidantiae, vel utriusque aut poeniteant in pane et aqua maxime ii, qui in fractione sunt de leviores et frequentiores. Novatoribus autem et clamatoribus, Plasphematoribus, Detractoribus, Calumniatoribus ora iniqua obstruenda sunt et sine strepitu aut Iudicio os carceris aperiendum est. aut quia hi tales Novatores, nobis invisos et inauditos excessus facere non erubescunt sed ordinem et Religionem confundunt et scandala multiplicant etiam pro iisdem, si in carcere sanari non possunt, novae poenae sunt excogitandae, quibus hoc novum malum eradicetur mature.

4. Insuper illi qui vel in capitulo Superiori obloqui aut eidem sese proterue opponere praesumpserint; aut statim ibidem vapulent, aut in carcerem mittantur, aut pro rei qualitate et quantitate in Refectorio puniantur vel humi sedendo vel genua: flextendo portionem appositam sumptari vel oraturi. Quod ipsam etiam intelligendum est de iis, qui extra: Superioribus, vel etiam Senioribus obloqui vel invicem contendere et charitatem notabiliter laedere praesumperint. Et si contentio ex rancore inveterato est gravis: vel sedendo, vel genuflexi ex una Scutella ambo comedere debebunt. Insuper iis, qui cum indignatione murmureue poenitentiam iniunctam vel suscipiunt vel subeunt, poenitentia multiplicitur, vel duplicando triplicando, vel ad durationem murmuris usque continuando, donec caput indonitum frangatur. Cesset voluntas propria et infernus non erit. Sancti Bernardi et sententia.

5. Et quia hos tales irreligiosos excessus ut plurimum ex intemperantiae fonte defluxisse compertum est, omnes suo ordinario quod apponitur aut ex Abbatis licentia super erogatur contentus erit. Nulli sub poena subtractionis potus aut bidantiae liceat mensam secundam accedere, et ibidem vel bibere, vel haustum inde unde secum ferre. Insuper sub eadem poena prohibitur ne ullus ad dispensationem seu Infusionem portionum accurrat, et bibat sine expressa licentia Superiorum, qui omnes malae consuetudinis abusum eradicare studebunt. Et quia in maximum devenit abusum haustus extraordinarius qui prope quotidie petitur et valde inaequaliter dispensatur et sumitur, deinceps non ita erit in potestate Superiorum Conventualium talem pro communitate haustum concedere, sed ab Abbate petendus erit, sed et hoc valde inglorium imo absurdum et a virtute omnino alienum est: in horto laborare aut in campos deambulatum ire in hoc solo Spei obtatu quia datur aut dabitur haustus. Tales observandi et votandi sunt et ad haustum non facile admittendi.

6. Qualis quisque sit in Recreatione et colloquiis ut plurimum fit manifestum, ex abundantia enim cordis os loquitur. Unde qualis esse cupis et nominari, tales sint sermones tui si Religiosus, si Servus Dei sint sermones quasi sermones Dei. Non rustici, non saecularis. Sint talis ut etiam in multiloquio effugere possis peccatum. Effagies autem si Deum. Proximum et seipsum non offendas, si charitatem non laedas aut in te conserves, quae non agit aut loquitur malum, non irritatur, non irritat; omnia sustinet, omnia suffert. quam charitatis legem et Seniores et Iuniores observare debent. Et sicut hoc praedicta non volunt, quamvis Apostolus moneat, ut conversatio nostra semper sit in coelis, id est, ut semper sit de rebus Spiritualibus, ita volumus tamen, ut semper sit honesta, in cauda et utilis, quae aedificet audientes et Nos religiosos esse demonstret. Seniores ament Iuniores. Honorent isti Seniores. Hi mereantur amore honorem, et illi honore amorem. Et hoc inquit ob?rus cognovent omnes quia mei estis discipuli, si dilectionem habuentis id invicem, quam sane in omnibus valde labefactatam ex prope nullam, quod dolendum, invenimus. Redacatur.

7. ?tsiositas inimica est animae, ex diaboli pulvinar: ideo omnes centis horis vel labore manuum, vel librorum utilium lectione occupari debent. Et quidem omnes dies festivi integri, singulis diebus autem illius temporis quod post Matutinum usque ad meditationem superest soli Lectioni Spirituali deputantur. Singulis diebus feriatis. Nulli ferias facere licebit, sed post capitulum usque ad tertiarum pulsum, post prandium dato signo finitoque Recreationis colloquis usque ad certium quadrantem ante Vesperas, quo tempore sese recolligere debent. post Vesperas usque ad caenam omnes et singuli seriae ac solidae et quidem certae lectioni ac studio casuum vel concionum vacabant: si lectiones non habeantur. In lectionibus et studio Discipuli Magistros et lectores sua singulari industria et labore. Magistri Discipulos, sua doctrina et patientia, ac paterno affecto, aut denique ibi opus poenitentiae stimulis excitare debent. Iuniores et seipsos prius, deinde et alios perficere discant, singulis per annum diebus festivis, in quibus maior vel minor habetur Sermo, sermonem vel in Capitulo vel in Refectorio habebunt, linqua vel vernacula vel latina, nunquam in hoe?m certum, pungitiva Locus studii est in homo hyeme Hypocaustum quod dicitur Sacerdotum, in aestate cuiusvis cella. qui tempore supra designato vagus aut otiosus repertus fuerit, puniendus erit vel subtractione potus ad bidantiarum pro dictu?reitate vagationis et otii. Et sciendum quod hoc ipso tempore studiorum silentium est servandum, et Transgressores puniendi sunt non tantum per S. 7. Ps. et Ave Maria sed etiam per medium integrum Rosarium.

8. Et licet homino Religioso nihil indignum magis atque etiam turpius sit quo eundem ad bene operandum non verbis sed verberibus et poenitentiis velut calcaribus et stimulis extimulare cum propria quemvis Indoles Amor Dei, Regula et ordinis atque ipsa virtus ad bonum excitare deberent, quia tamen paucorum est ista virtus etiam illae paenitentiae quae in choro negligentes expectabant. sunt taxandae. Qui sine rationabili causa et excusatione neglexerit Matutinum sedebit ante mensam et pro frequentiori negligentia tractabitur in cibo et potu. Qui Cursum B. V. neglexerit, pro frequentia vel oratione, medii Rosarii 7. Ps. et Ave. vel etiam suberactiono potus punietur. Qui Meditationem et Primam neglexerit, orabit Rosarium, qui alterutrum. Medium vel 7. Ps. et Ave. Qui Meditationem saepius, vel etiam Primam negligere consueverit, privabitur potu vel bidantiis. Qui unam ex horis minoribus: Medium Rosarium vel 7. Ps. et Ave. Qui Vesperas et Completorium pro utraque orabit Rosarium: et Completorii negligentia examinanda erit de adiuncta conversatione et compotatione, quae gravius sunt punienda. Officio porro Divino et Missae Conventuali, sub qua cantus figuratus moderatus esse debet, omnes adesse et Sacerdotes ante celebrare debent.

9. Denique cum ad vitam Spiritualem conservandam, atque ad perfectionem, ad quam quisque Religiosus iuxta multorum etiam Scholasticorum sententiam, etiam sub peccato mortali tendere debet, consequendam nihil magis necessarium sit quam? solida et frequens Meditatio et cum Deo animae et tecum suarum, quae aeternitatem spectant, sincera actio, atque ista certius haberi, illa vero commodius addisci non ponit quam? in schola exercitiorum Spiritualium singulis annis ad mininum semel frequentanda. Ideo quia statuta statuunt, chartae Visitationum urgent et meum exemplum huccusque non defuit, Nulli autem pauci hanc scholam ingredi voluerint. Maneat ista fixa conclusio: Qui semel in anno Exercitia Spiritualia non fecerit, includetur per tot dies in sua Cella. Et qualis inventus fuerit, talis in cibo et potu tractabitur, ut quia sponte cum Deo Animae suae Rem agere vel voluit, vel nesciret, dicat per hos dies Cellam et muros custodire, et vel sic solitudinem amare. Erit autem cuiuis liberam eligere sibi Patrem Spiritualem optimus erit Confessarius. Ego meam nulli negabo operam.

Appendix

10. Statuunt etiam statuta, ut Dominicis et Festivis diebus post Nonam (. scio hoc in Monasteriis etiam disciplinatis peperisse difficultatem .) colloquia habeamus Spiritualia. Si superiorum Nullus ex motu proprio vult, aut inferiorum Nullus audet eue primus. Fiat saltem conferentia Spiritualis utilis, de Regulae, statutorum observatione, aut Primilegiorum indulgentia, quomodo illa observentur, aut observari possint sanctius, aut ista in usu sint, aut quomodo deragatum. Si horum colloquiorum maa? finita est, aut in taedium versa, etiam ex cas?um conscientiae vel studio vel exercitio colloquium spirituale excitari ad utilitatem facile poterit volenti: ut in multiloquio effugiat peccatum. In Horto debet et partium et laborum fieri ordinata distributio singulis diebus aliquid laborandum non ad unum diem sunt omnia differenda.


Forschung Hoerger Statuten

Omnia ad Maiorem Dei Gloriam
P. GERARDUS ABBAS.